บ้านท่าลี่  อำเภอท่าลี่  จังหวัดเลย

ประวัติความเป็นมา

                บ้านท่าลี่  มีประวัติความเป็นมาตั้งแต่ยุคใด สมัยใด สืบเรื่องราวไม่ได้ความแน่ชัด   มีผู้เล่าต่อ ๆ กันมาว่า   ชาวท่าลี่อพยพออกจากพื้นที่อุตรดิตถ์จากเมืองปากลาย  ราชอาณาจักรลาวในสมัยนั้นมาตั้งถิ่นฐานอยู่ริมแม่น้ำคานซึ่งเป็นแหล่งที่มีปลา  อุดมสมบูรณ์  มีเครื่องจับปลาที่สานด้วยไม้ไผ่  เรียกว่า  ลี่  หรือ   หลี่   ได้มี   ราษฎรอพยพหมู่บ้านอื่นมาอยู่บ้านท่าลี่มากขึ้นตามลำดับจึงได้ชื่อบ้านท่าลี่   หรือบ้านท่าลี่  

                ท่าลี่  ตามหนังสือเรื่อง   ด่านซ้ายเคยเป็นเมืองมาก่อน  ของหลวงศุภกิจอุปกรอดีตนายอำเภอด่านซ้ายคนที่  2   กล่าวถึงบรรดาบ่าวไพร่และครอบครัวของพระมหาณรงค์  เมื่อสิ้นสมัยได้พากันลงจากเมืองภูครั่ง  ข้ามภูทุ่ง  ( ภูเรือ )  ลงไปตั้งถิ่นฐานใหม่ในลุ่มน้ำคาน  เกิดหมู่บ้านท่าลี่  มีบางส่วนอพยพไปอยู่  เมืองแก่นท้าว  สืบเชื้อสายเป็นเจ้าเมืองกำเนิดต้นสกุล   ไชยปะ   กาษรสุวรรณ  และ   สุระธรรม   ส่วน   รศ. ปราณี   บานชื่น  เรียบเรียงเรื่องราวจาก  นายนิคม   สุระธรรม  ว่าชาวท่าลี่อพยพมาจากอุตรดิตถ์  ปากลายต่อมามีชาวกระษัย   ชาวกระลึม  มาสมทบ  จนถึง  ร.ศ. 112   ในสมัยรัฐกาลที่  5     ทหารฝรั่งเศสที่บ้านปากแดงพาสมัครพรรคพวกมีอาวุธทันสมัยครบมือควบขี่ม้ามาแม่นำเหือง  หวังเข้ายึดอำเภอท่าลี่  กลับถูกชาวท่าลี่ซุ่มโจมตีด้วยมีด  หอก  ดาบ  แหลน  หลาว  จนได้รับบาดเจ็บไปถ้วนทั่วทุกตัวนายชมชานหลบหนีข้ามแม่น้ำเหืองไปนอนรักษาตัวอยู่ที่ปากแดงส่วนบริเวณถูกซุ่มโจมตี  ปัจจุบันนั้นคือบริเวณที่ตั้งโรงเรียนชุมชนบ้านท่าลี่  อำเภอท่าลี่  จังหวัดเลย  ( ลุงเขียว  เรียบเรียงสรุป )

ลี่  อุปกรณ์ในการหาปลาของชาวบ้านท่าลี่

สภาพทั่วไปของพื้นที่

                บ้านท่าลี่แบ่งเขตการปกครองออกเป็น   2  หมู่   คือ บ้านท่าลี่หมู่ที่  2  และบ้านท่าลี่หมู่ที่   3   สภาพภูมิประเทศพื้นที่ของท่าลี่เป็นที่ราบลุ่มมีแม่น้ำสำคัญไหลผ่านคือ  แม่น้ำคาน  ซึ่งเกิดจากภูเขาในเขตอำเภอภูเรือ  ไหลจากทิศใต้ไปทางทิศเหนือลงสู่แม่น้ำเหือง  มีความยาวประมาณ  25  กิโลเมตร  ลำน้ำคานมีลักษณะลำน้ำที่ดื้นเขิน  ฤดูแล้งน้ำจะแล้งขอด   ส่วนฤดูฝนจะมีลักษณะน้ำป่าไหลหลากกระแสน้ำมีความรุ่นแรงซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดภาวะน้ำล้นตลิ่งและโคล่นถล่มได้           พื้นที่จำนวน   5   ตารางกิโลเมตร

                                                                                                     สภาพโดยทั่วไปของบ้านท่าลี่

                                                                                       แผนที่พอสังเขปของบ้านท่าลี่

จำนวนประชากรแยกเป็น

ชาย   1,048  คน 

หญิง   1,057   คน 

รวม   2,105   คน  

ความหนาแน่นของประชากร  จำนวน  421  คน / ตารางกิโลเมตร  

จำนวนครัวเรือน   447   หลังคาเรือน  

เส้นทางที่สำคัญ

1.    ถนนสาย  อำเภอภูเรือ -  ท่าลี่   สู่สะพานมิตรภาพน้ำเหืองไทย - ลาว

2.  ถนนสาย  จังหวัดเลย  -  ท่าลี่    ผ่านสู่สะพานมิตรภาพน้ำเหืองไทย – ลาว

อาณาเขตดังนี้

                                ทิศเหนือ                จดทุ่งนาโพธิ์        บ้านเมี่ยง               ตำบลหนองผือ

                                ทิศใต้                     จดบุ่งวังสิม           บ้านท่าลี่                ตำบลท่าลี่

                                ทิศตะวันออก       จดลำน้ำคาน         บ้านโนนสว่าง     ตำบลท่าลี่

                                ทิศตะวันตก          จดห้วยน้ำวัก         บ้านท่าลี่                ตำบลท่าลี่

สถานที่ท่องเที่ยวและสิ่งก่อสร้างสำคัญ

                พระธาตุสัจจะ  พระธาตุสัจจะมีลักษณะคล้ายพระธาตุพนมอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอท่าลี่  ประมาณ  2  กิโลเมตร  องค์พระธาตุสูง   33  เมตร   มีเศวตฉัตร   7   ชั้น   ประดิษฐานไว้บนยอดองค์พระธาตุ  ใช้เวลาในการก่อสร้าง   4   ปี   คือ  เริ่มวางศิลาฤกษ์เมื่อวันที่  14  พฤษภาคม    2519   ตรงกับวันวิสาขบูชาสร้างเสร็จเมื่อวันที่  25   พฤศจิกายน  พ.ศ.  2523     วัตถุประสงค์ในการสร้างมี   3 คือ

                ประการที่หนึ่ง     เพื่อต่อดวงชะตาพระธาตุพนมที่หักโค่นด้วยพระธาตุสัจจะแทน

                ประการที่สอง      เพื่อเป็นปูชนียสถานอันเป็นที่เคารพสักการะของลูกหลานสืบไป

                ประการที่สาม      เพื่อเป็นการตั้งสัจจาบารมีตามอธิฐานของผู้สร้างเอง เพื่อผลต่อการปฏิบัติธรรม

พระธาตุสัจจะ

ศิลปะหัตกรรม

                เครื่องจักสานของบ้านท่าลี่   เช่น  กระติบข้าว  ตระกร้า  กระทอ  หวดนึ่งข้าว

                การทอผ้าด้วยกี่ธรรมดา

                การตัดเย็บเสือผ้าของกลุ่มแม่บ้าน

ประเพณี  การเส็งกลอง  ประเพณีที่ต้องช่วยพื้นฟู

                จากการศึกษาประวัติความเป็นมาของชาวท่าลี่  ทำให้ทราบว่าอำเภอท่าลี่มีการละเล่นพื้นเมืองชนิดหนึ่ง  ซึ่งสืบทอดกันมาประมาณ   70 -  90  ปีมาแล้ว  คือ  การเส็งกลอง  ซึ่งปัจจุบันได้เลิกเล่นไปเป็นเวลา   20 -    30     ปี  และจากการพูดคุยกับชาวบ้านส่วนใหญ่  โดยเฉพาะผู้เฒ่าผู้แก่  ได้กล่าวว่า  การเส็งกลองเป็นการละเล่นที่สนุกสนานที่สุดสำหรับประชาชนในสมัยนั้น

ประเพณีการละเล่นเส็งกลอง

ความหมายของการเส็งกลอง

                เส็ง   เป็นภาษาพื้นบ้าน  แปลว่าการแข่งขัน   ดังนั้นการเส็งกลองจึงมีความหมายว่า  การแข่งขันตีกลอง  เพื่อให้ดูว่ากลองของใครจะมีเสียงดังกว่ากัน  กลองที่ใช้สำหรับนำมาเส็งหรือนำมาแข่งขัน  มีชื่อเรียกว่า   กลองกิ่ง

                การแข่งขัน   การแข่งขันแบ่งออกเป็น   2  ฝ่าย    แต่ละฝ่ายจะมีกลอง   2  ลูก   โดยมีเสาตอกแล้วนำกลองไปแขวนคู่กัน    หรือนำไปวางคู่กัน  แต่ละฝ่ายจะพลัดการเข้าไปตีกลองของตน

                การตัดสิน     จะมีกรรมการฟังเสียงกลองทั้งสองฝ่าย  สลับกันไปมาเพื่อจะได้เปรียบเทียบกัน  ถ้ากลองกิ่งของใครดังกล่าว  ก็จะกลบเสียงกลองของอีกฝ่ายหนึ่งหมด